Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza 		Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Alfredo Arche Facultad de Ciencias Geológicas, Universidad Autonoma de Madrid, Madrid
Jeronimo Lopez-Martinez Programa Nacional Antartico, Madrid
Zbigniew Zwoliński Zakład Geomorfologii Dynamicznej, Instytutu Badań Czwartorzędu, UAM, Poznań

Zmienność granulometryczna osadów potoku proglacjalnego, Wyspa Livingston, Południowe Szetlandy
Badania terenowe przeprowadzono w lutym 1990 roku na jednym z potoków proglacjalnych Lodowca Cazadora, w okolicach Hiszpańskiej Stacji Antarktycznej Juan Carlos I na Wyspie Livingston w Południowych Szetlandach. Do badań wybrano odcinek potoku o długości 1124 m, z którego pobrano 18 próbek osadów piaszczysto-żwirowych w odstępach od 4 do 170 m. Próbki poddano standardowym badaniom laboratoryjnym w celu określenia ich składu mechanicznego. Dla pobranych próbek obliczono podstawowe wskaźniki teksturalne. Interpretację wyników badań powiązano z morfologią przedpola lodowca, co umożliwiło wskazanie zasadniczych źródeł dostawy materiału klastycznego do koryta rzecznego. Potok wzbogacany był w gruby materiał klastyczny poprzez rozcinanie sześciu wałów czołowomorenowych (M1-M6) oraz ośmiu wałów burzowych (P1-P8). Na odcinkach tranzytowych pomiędzy kolejnymi formami obserwowano zmienne reakcje sedymentacyjne na dostawę materiału. Na bezpośrednim przedpolu lodowca oraz w strefie napływu fal w Zatoce Południowej odnotowano największy udział frakcji najgrubszych i całkowity brak frakcji najdrobniejszej, tj. < 0,06 mm. W środkowym biegu potoku występowały w niektórych miejscach wyjątkowo wysokie (do blisko 60 %) zawartości frakcji najdrobniejszej. Frakcja ta pochodziła z transportu zawieszonego materiału lodowcowego. Dzień wykonania badań terenowych (22 lutego) został poprzedzony dwoma najcieplejszymi (do +9,5 °C) dniami podczas lata antarktycznego w 1990 roku na stacji hiszpańskiej. Charakterystykę teksturalną osadów odniesiono do specyfiki hydrologicznej i hydraulicznej potoku (średni spadek 0,13). Otrzymane wskaźniki składu mechanicznego przeanalizowano statystycznie, wskazując między innymi na wyniki grupowania pobranych próbek osadów metodą Warda.

Ryc. 1 Profil podłużny potoku proglacjalnego na przedpolu Lodowca Cazadora, Wyspa Livingston, Szetlandy Południowe
M1-M6: wały czołowomorenowe, P1-P8: wały burzowe, S1-S18: lokalizacja poboru próbek osadów piaszczysto-żwirowych

Tab.1 Skład mechaniczny w głównych grupach frakcyjnych [%] osadów potoku proglacjalnego na przedpolu Lodowca Cazadora, Wyspa Livingston, Szetlandy Południowe

Próbka

<0,06

0,06-0,125

0,125-0,25

0,25-0,5

0,5-1,0

1,0-2,0

>2,0

Odległość

[mm]

[m]

S-1

0,0

0,0

0,1

2,2

17,1

28,5

52,1

0

S-2

0,0

0,3

2,2

11,5

42,4

36,4

7,2

4

S-3

0,1

0,8

6,4

29,5

43,6

15,5

4,1

84

S-4

8,9

4,6

15,3

23,9

29,0

12,7

5,6

99

S-5

8,1

0,0

9,1

19,5

34,6

23,8

4,9

139

S-6

5,4

0,0

9,9

21,8

20,9

10,7

31,3

179

S-7

29,3

2,5

11,9

23,0

22,8

8,8

1,7

254

S-8

59,0

9,3

23,0

3,8

2,6

1,2

1,1

304

S-9

10,0

0,0

16,6

27,3

28,8

11,1

6,2

354

S-10

9,5

0,0

6,4

14,1

33,3

35,3

1,4

394

S-11

33,0

0,0

18,8

32,5

14,4

1,3

0,0

519

S-12

9,6

0,0

9,1

15,5

19,2

12,7

33,9

599

S-13

34,2

0,3

2,6

7,2

28,1

21,2

6,4

709

S-14

12,3

0,0

6,8

20,0

34,1

14,0

12,8

759

S-15

49,0

1,5

9,2

10,8

17,6

8,3

3,6

929

S-16

0,0

6,9

5,2

22,2

45,1

17,5

3,1

954

S-17

0,0

3,3

6,8

11,2

41,3

25,1

12,3

994

S-18

0,0

1,1

1,3

5,9

43,5

37,8

10,4

1124

Średnio

14,9

1,7

8,9

16,8

28,8

17,9

11,0

Tab. 2 Wskaźniki składu mechanicznego osadów potoku proglacjalnego na przedpolu Lodowca Cazadora, Wyspa Livingston, Szetlandy Południowe

Próbka

Mz

d

Sk

kG

g

[phi]

S-1

-1,13

1,23

-0,05

0,80

2,55

S-2

0,05

0,72

-0,05

1,15

1,80

S-3

0,72

0,89

-0,01

1,16

2,01

S-4

1,25

1,56

0,19

1,19

3,60

S-5

0,77

1,68

0,38

1,81

4,39

S-6

-0,22

2,57

-0,34

0,96

5,57

S-7

2,60

2,86

0,52

1,11

6,35

S-8

4,58

2,74

0,48

1,53

6,46

S-9

1,18

1,99

0,20

2,10

5,53

S-10

0,65

1,69

0,57

1,97

4,57

S-11

3,23

2,87

0,65

1,16

6,30

S-12

-0,24

3,07

0,05

1,28

7,31

S-13

2,40

3,65

0,70

1,00

7,79

S-14

0,81

2,42

0,29

2,63

6,89

S-15

4,01

3,90

0,33

0,80

8,00

S-16

0,72

1,29

0,27

2,01

3,48

S-17

0,30

1,20

0,06

1,52

2,91

S-18

0,00

0,77

-0,04

1,22

1,74

Średnio

1,20

2,06

0,23

1,41

4,85


Ryc. 2 Grupowanie metodą Warda pobranych próbek osadów piaszczysto-żwirowych z potoku proglacjalnego na przedpolu Lodowca Cazadora, Wyspa Livingston, Szetlandy Południowe

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14