|
Procesy eoliczne są jednym z ważniejszych czynników geomorfologicznych wpływających na wykształcenie plaż piaszczystych oraz dynamikę wydmowych systemów brzegowych (Illenberger, Rust 1988).
Dotychczasowe badania pokazują, że środowisko wydm nadbrzeżnych, a w jeszcze większym stopniu plaża charakteryzują się znacznym stopniem skomplikowania uwarunkowań transportu eolicznego w porównaniu z warunkami pustynnymi (Psuty, 1990; Nordstrom, Psuty, Carter, 1990: Davidson-Arnott, 1990, Carter, Wilson, 1990). Badania terenowe prowadzone w warunkach naturalnej plaży pokazują, że często natężenie transportu osiąga niższe wartości, niż jest to przewidziane w istniejących modelach (Sarre, 1989).
Z jednej strony na ograniczenia roli transportu wpływa grupa czynników związanych z klimatem, a więc czynników meteorologicznych. Z drugiej strony transport eoliczny warunkowany jest czynnikami wynikającymi z charakteru powierzchni topograficznej, a także podłoża mineralnego.
Pomimo bogatej literatury dotyczącej procesów eolicznych niedostatecznym wydaje się rozpoznanie wzajemnych powiązań procesów eolicznych oraz określenia roli jaką odgrywają poszczególne czynniki w transporcie eolicznym na plaży.
Badania terenowe mające na celu przybliżyć wyżej wymienioną problematykę prowadzono na Mierzei Gardnieńsko-Łebskiej, w dziewięciu punktach pomiarowych na trzech stanowiskach testowych ze zróżnicowanym topograficznie zapleczem plaży w postaci: klifu wydmowego, niższego wału wydmy przedniej i bramy deflacyjnej. Pozwoliły one ustalić, że najbardziej istotny statystycznie związek istnieje pomiędzy natężeniem transportu eolicznego i prędkością wiatru. Natomiast najwyższe wartości transportu eolicznego, notowane przy podobnych prędkościach wiatru charakteryzują szeroką plażę na stanowisku z zapleczem w postaci niższego wału wydmy przedniej. Na każdym stanowisku względnie wyższymi wartościami transportu eolicznego charakteryzują się odcinki plaży środkowej i górnej.
Drugim ważnym elementem wpływającym na wielkość transportu eolicznego są kierunki wiatru. Zestawienie linii regresji określającej związek natężenia transportu eolicznego i prędkości wiatru według sektorów transportowych pozwala na wydzielenie dwóch grup kierunków. W jednej grupie znajdują się sektory dla których notowano prędkości przekraczające 20 m/s. Są to sektory: wzdłużbrzegowy zachodni, skośny odmorski zachodni, skośny odlądowy zachodni i odmorski. W drugiej grupie maksymalne notowane prędkości wiatru wynoszą 10-12 m/s i obejmuje ona sektory: skośny odlądowy wschodni, skośny odmorski wschodni, odlądowy, wzdłużbrzegowy wschodni.
Związek temperatury powietrza i prędkości wiatru pokazuje, że najwyższym prędkościom wiatru, a więc i wartościom transportu eolicznego towarzyszy temperatura =< 5°C. Wysokie prędkości wiatru odnotowywane są głównie z sektorów: wzdłużbrzegowych zachodnich, skośnych odlądowych zachodnich i skośnych odmorskich zachodnich. Niskie wartości temperatury, przy których notowane są takie prędkości wiatru skorelowane są z wysoką wilgotnością powietrza (około 80 %) i silnie wysoką wilgotnością powierzchni (> 20 %).
Biorąc pod uwagę wilgotność powietrza - najwyższe wartości transportu eolicznego dotyczą wilgotności powietrza 65-80 %, natomiast najniższe wartości transportu eolicznego notowane są przy wilgotności powietrza < 50 %. Warto zauważyć, że wilgotność powietrza przekraczająca 80 % zaczyna wpływać hamująco na transport eoliczny.
Podobne zróżnicowanie dotyczy wilgotności powierzchni. Najwyższe wartości transportu notowane są przy wilgotności powierzchni 15-20 %, a nawet > 20 %. Taka sytuacja ma związek z okresami sztormowymi, którym towarzyszą prędkości wiatru > 10 m/s, a nawet 20 m/s, które to powodują, że pomimo wysokich wartości wilgotności powierzchni nie wpływają one hamująco na transport eoliczny.
Jak wynika z przeglądu literatury wpływ topografii i roślinności na natężenie transportu eolicznego na plaży zaznacza się w większym stopniu na plaży o znacznej szerokości, na której wezbrania sztormowe nie obejmują całej szerokości plaży. Te warunki sprzyjają rozwojowi roślinności w górnej części plaży, która staje się z czasem obszarem akumulacji piasku transportowanego przez wiatr. Z tego też względu szczegółowym badaniom poddano stanowisko z zapleczem w postaci niższego wału wydmy przedniej. Na tym stanowisku obserwuje się występowanie zarówno naturalnej, jak i sztucznie wprowadzonej roślinności, której towarzyszy zróżnicowany mezorelief. Badania te pozwoliły stwierdzić, że topografia górnej części plaży wpływa modyfikująco na kierunki wiatrów - przyjmują one orientację zgodną z dłuższymi osiami form (ryc. 1). W tej samej strefie plaży formy zakotwiczone na roślinności przyczyniają się do redukcji wartości transportu eolicznego o 40-50 % w porównaniu z maksymalnymi wartościami transportu notowanymi w podobnych warunkach aerodynamicznych na wyżej wymienionej plaży.
|
