Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Krystyna Kenig Państwowy Instytut Geologiczny Warszawa

Petrograficzne kryterium podziału glin morenowych zawartych pomiędzy interglacjałem augustowskim a ferdynandowskim na obszarze Polski północno-wschodniej
Regionalną charakterystykę litostratygraficzną glin morenowych wykonano na podstawie badań petrograficznych i wynikających z nich wartości współczynników petrograficznych. Współczynniki obliczone są na podstawie obecności skał skandynawskich: O/K, K/W i A/B. Badania składu petrograficznego dotyczą zwirów frakcji 5-10 mm, wypłukanej z rdzenia gliny morenowej tworzącej warstwy w badanych profilach wiertniczych. Następnie z każdej jednorodnej litologicznie warstwy gliny morenowej wyliczono średnie wartości współczynników petrograficznych.
Badania przeprowadzono na obszarze Polski północno-wschodniej, gdzie wyróżniono pięć regionów morfogenetycznych. Są to: Pojezierze Olsztyńskie, Pojezierze Mrągowskie, Pojezierze Suwalskie oraz Nizina Północnomazowiecka i Nizina Południowopodlaska. Na tym obszarze przeanalizowano 155 profili wiertniczych, w których scharakteryzowano 600 warstw glin morenowych, traktując poszczgólną warstwę jako jednostkę litostratygraficzną niższego rzędu. W dalszych rozważaniach uwzględniono profile wiertnicze, w których występują udokumentowane palinologicznie osady różnych interglacjałów i jednocześnie warstwy glin morenowych scharakteryzowanych petrograficznie. Na badanym obszarze przyjęto obecność czterech udokumentowanych interglacjałów: augustowskiego, ferdynandowskiego, mazowieckiego i eemskiego. Pomiędzy nimi znajduje się pięć pięter glacjalnych, reprezentowanych przez gliny morenowe, traktowane jako piętro litostratygraficzne. Piętra te nazwano porządkowymi symbolami literowymi, od dołu A, B, C, D i E. Każde piętro składa się z poziomów litostratygraficznych utworzonych przez poszczególne warstwy glin morenowych.
Na obszarze Polski północno-wschodniej autorka wyróżniła 16 poziomów litostratygraficznych glin morenowych o charakterystycznych wartościach współczynników petrograficznych. Te 16 poziomow tworzy pięć pięter litostratygraficznych oznaczonych kolejno od dołu symbolami literowymi.
Najpełniejsze wykształcenie poziomów glin morenowych ma miejsce w przedziale wiekowym pomiędzy interglacjałem augustowskim a interglacjałem ferdynandowskim (piętro B). Warstwy glin morenowych są tu zgrupowane w siedem poziomów litostratygraficznych. Jednakże nie we wszystkich wyróżnionych regionach występuje jednakowa ilość tych poziomów. Najwięcej, bo pięć poziomów jest obecnych na Pojezierzu Mrągowskim. Graficzna projekcja średnich skrajnych wartości współczynników petrograficznych każdego poziomu tego piętra doskonale unaocznia fakt przesuwania się tych wartości w lewo, czyli następuje zmniejszanie się zawartości skał osadowych w kolejnych, coraz młodszych poziomach, począwszy od pierwszego do trzeciego włącznie. Następnie, w dwu bezpośrednia wyzszych poziomach, również zaznacza się taki wzrost, lecz już od mniejszych wartości średnich. Podobną tendencję można obserwować w czterech poziomach tego piętra na Pojezierzu Olsztyńskim, a w mniejszym stopniu również na Nizinie Połudnowopodlaskiej. Natomiast na Pojezierzu Suwalskim i na Nizinie Północnomazowieckiej uwidacznia się przeciwna tendencja, czuli wzrasta zawartość skał osadowych w coraz młodszych poziomach gliny. Może to być odzwierciedleniem istnienia odmiennych lobów lodowcowych o charakterze regionalnym.
W świetle danych dotyczących glin morenowych piętra B - wyraźna rozdzielność powyżej trzech dolnych poziomów sugerująca możliwość występowania tu osadów interglacjalnych - można przypuszczać, że starsze trzy poziomy tego piętra należą do zlodowacenia nidy, a pozostałe trzy do zlodowacenia san 1. Natomiast poziom siódmy, najwyższy obecny jedynie na Nizinie Północnomazowieckiej nie ułatwia przeprowadzenia wiarogodnej korelacji wiekowej.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14