Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Natasza Kmieciak Poznań

Charakterystyka teksturalna eolicznych piasków pokrywowych na wyspie Wolin
Podstawowym celem opracowania jest określenie charakteru granulometrycznego eolicznych piasków pokrywowych występujących w części stropowej osadów budujących wolińską morenę czołową.
Zgodnie z postawionym problemem, określono zróżnicowanie uziarnienia oraz stopień obróbki eolicznych piasków pokrywowych, jako odzwierciedlenie dynamiki środowiska sedymentacyjnego.
W realizacji wyżej wymienionych zadań badawczych, na obszarze wolińskiej moreny czołowej założony został profil prostopadły do linii wybrzeża, wzdłuż którego zlokalizowane zostały wkopy. Jest to odcinek ok. 0,5 km z siecią niewielkich wzniesień i obniżeń. W przestrzennym rozmieszczeniu wkopów zachowano porządek zależny od morfologii badanego terenu. Ogółem wykonano 9 wkopów 3-metrowych i 1 wkop 1,5-metrowy, z których pobrano 141 próbek osadów. Dodatkowe badania piasków przeprowadzono w odsłonięciu klifu wolińskiego, gdzie wzdłuż profilu pionowego o wysokości 20 m pobrano 53 próbki.
Analiza materiału dokumentacyjnego - składu mechanicznego i stopnia obróbki próbek piaszczystych, pozwoliła wyodrębnić grupę piasków pokrywowych, określić ich cechy oraz środowisko sedymentacyjne w którym zostały złożone. Zebrany materiał dokumentacyjny upoważnia do wysunięcia następujących uogólnień:
  1. Podstawową frakcję piasków pokrywowych stanowi frakcja o średnicy 0,125-0,25 mm (57,4%) i średnicy 0,075-0,125 mm (26%). Z pozostałych frakcji na uwagę zasługuje ziarno o średnicy 0,25-0,50 mm (12,8%). Ziarno grubsze o średnicy 0,50-2,00 mm i >2,00 mm ma nieznaczny udział w budowie piasków pokrywowych, który łącznie wynosi 1,2%. W minimalnym procencie obserwuje się również zawartość frakcji pylastej (2,6%). Jest więc to środowisko charakteryzujące się materiałem drobno i bardzo drobnoziarnistym, o mało zróżnicowanym składzie mechanicznym.
  2. W świetle wskaźników składu mechanicznego piaski pokrywowe reprezentują osad dobrze wysortowany. Wskazują na to niskie wartości odchylenia standardowego, wahające się w granicach od 0,35-0,80 phi (średnia wartość tego wskaźnika wynosi 0,55 phi) oraz wskaźnika Ps osiągającego wartości 0,90-2,25 phi (średnia osiąga wartość 1,41 phi). Obszar zróżnicowania tych wskaźników jest niewielki, co może świadczyć o selekcji materiału w czasie transportu w środowisku eolicznym. Obok wyżej omawianych wskaźników inną zastosowaną miarą statystyczną, mówiącą o rozproszeniu materiału na dużą lub małą ilość frakcji jest wskaźnik stopnia wysortowania g. Krzywe tego wskaźnika przebiegały spokojnie, a jego niskie wartości 0,75-1,83 phi (średnia wartość wskaźnika wynosi 1,19 phi), świadczą o jednorodności materiału. Niskie wartości wskaźnika mogą sugerować, że akumulacja piasków przebiegała wolno, w efekcie czego doszło do dobrego wyselekcjonowania osadu. O erozyjnym pochodzeniu materiału i przebiegu w warstwach eolicznych piasków pokrywowych, procesów deflacji można wnioskować na podstawie ujemnych wartości wskaźników asymetrii. Wartości tego wskaźnika są zawarte w przedziale od -0,05 do -0,50 phi. Dodatnie wartości 0,20 phi i 1,60 phi występujące jedynie w przypadku górnych, podglebowych warstw, świadczą o ich pochodzeniu ze strefy akumulacyjnej.
  3. Na podstawie wyników uzyskanych metodą graniformametrii mechanicznej stwierdzono stosunkowo małą jednorodność obróbki ziarn kwarcowych, co może być efektem niewielkiej zdolności selekcyjnej środowiska sedymentacyjnego, bądź też efektem segregacji podczas transportu materiału. Występują tutaj zarówno ziarna bardzo dobrze obrobione typu g, ziarna z wyraźnymi śladami obróbki - typu b, jak i ziarna z minimalnymi śladami obróbki - typu a. Uzyskane wyniki upoważniają jednak do zaliczenia zbadanych pokryw piaszczystych na obszarze wolińskiej moreny czołowej do kategorii osadów obróbki - typu b według klasyfikacji Krygowskiego (1964). W frakcjach drobniejszych (średnica 0,50-0,80 mm) wartości te lokują się na przejściu podtypu b1/b2, a w frakcjach grubszych (średnica 0,80-1,25 mm) na pograniczu a2/b1. Wyraźna jest więc tendencja wzrostu stopnia obróbki w miarę zmniejszania się średnicy ziarna.
  4. Charakterystykę badanych osadów uzupełniają wskaźniki Wo i Nm, potwierdzając dużą niejednorodność obróbki;
  5. W budowie piasków eolicznych wyróżniono dwie podstawowe serie piaszczyste:
    1. I seria - zbudowana z dobrze wysortowanych piasków drobnoziarnistych o średnicy 0,075-0,25 mm, warstwowanych horyzontalnie, z wyraźnymi wytrąceniami związków żelaza; upady lamin, często wzbogaconych we frakcję pylastą;
    2. II seria - zbudowana jest również z dobrze wysortowanego, drobnoziarnistego materiału piaszczystego, wzbogaconego w frakcję grubszą o średnicy 0,25-0,50 mm, bez wyraźnych przewarstwień żelazistych.
Takie cechy wynikające z analizy składu mechanicznego i obróbki ziarn kwarcowych pozwalają na stwierdzenie, że piaski pokrywowe znajdujące się na badanym obszarze wolińskiej moreny czołowej są pochodzenia eolicznego.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14