Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Stanisław Lisicki Państwowy Instytut Geologiczny Warszawa

Korelacja litostratygraficzna wybranych profilów osadów czwartorzędowych dorzecza środkowej i dolnej Wisły
Do korelacji litostratygraficznej osadów czwartorzędowych wybrano profile, w których badaniami palinologicznymi stwierdzono istnienie utworów interglacjalnych. W badaniach litostratygraficznych posłużono się przede wszystkim wynikami analizy petrograficznej składu żwirów (śr. 5-10 mm) z glin zwałowych. Analizowane profile to: Cząstkowo na Poj. Kaszubskim (intergl. mazowiecki), Nowiny na Poj. Iławskim (intergl. eemski), Goleń na Poj. Mrągowskim (intergl.? mrągowski, intergl. mazowiecki), Węgorzewo III w półn. części Krainy Wielakich Jezior Mazurskich (intergl.? mrągowski, intergl. mazowiecki), Przasnysz na Wysoczyźnie Ciechanowskiej (intergl.? mrągowski, intergl. mazowiecki) i Śniadowo na obszarze Międzyrzecza Łomżyńskiego (intergl.? mrągowski, intergl. mazowiecki).
W profilu Cząstkowo, poniżej osadów interglacjału mazowieckiego, występują cztery poziomy glin zwałowych o litotypach zlodowaceń południowopolskich i w części spągowej głazowo-żwirowe rezyduum po glinie zlodowacenia narwi. Powyżej osadów interglacjalnych wyróżniono pięć poziomów glin zwałowych. Wyniki badań litologiczno-petrograficznych tych glin sugerują ich silne zwietrzenie. Stąd w żwirach w grupie skał skandynawskich krystaliczne przeważają nad skałami osadowymi.
W profilu Nowiny, poniżej osadów interglacjału eemskiego, występują gliny o litotypach dwóch zlodowaceń środkowopolskich i dwóch południowopolskich. Powyżej osadów interglacjalnych stwierdzono występowanie trzech poziomów glin zwałowych o litotypach zlodowaceń północnopolskich, ale tylko z jednego poziomu otrzymano miarodajne dane petrograficzne. W sąsiednim profilu Obrzynowo z wszystkich trzech poziomów glin uzyskano charakterystykę petrograficzną.
Profil Goleń to profil reperowy "ciepłego" okresu (piętra) mrągowskiego (interglacjału? mrągowskiego). Między osadami tego interglacjału a osadami interglacjału mazowieckiego występuje poziom gliny zwałowej zlodowacenia? broku. Poniżej osadów interglacjału mrągowskiego zostały przewiercone trzy poziomy glin o litotypach zlodowaceń południowopolskich. Powyżej utworów interglacjału mazowieckiego stwierdzono trzy poziomy glin o litotypach zlodowaceń środkowopolskich i dwa o litotypach zlodowacenia wisły.
W profilu Węgorzewo III osady interglacjału mazowieckiego i utwory tzw. czerwonego kompleksu ilastego, wiązane wiekowo z interglacjałem mrągowskim, dzieli warstwa bruku żwirowego. Jest on prawdopodobnie rezyduum po glinie zlodowacenia? broku, gdyż w sąsiednim profilu Węgorzewo IV występuje w tej pozycji glina zwałowa tego zlodowacenia. Poniżej osadów ilastych występują trzy poziomy glin o litotypach zlodowaceń południowopolskich i rezyduum żwirowe prawdopodobnie gliny najstarszego zlodowacenia. Powyżej osadów interglacjału mazowieckiego leżą trzy poziomy glin o litotypach zlodowaceń środkowopolskich i dwa - zlodowacenia wisły.
W odmiennie, przez różnych geologów, interpretowanym profilu Przasnysz, według autora poniżej osadów interglacjału mazowieckiego leżą bezpośrednio utwory czerwonego kompleksu ilastego interglacjału mrągowskiego. Pod nimi występuje glina zwałowa o litotypie zlodowacenia nidy przykrywająca miąższy kompleks glin lodowacenia narwi. Powyżej osadów interglacjału mazowieckiego występują, według autora, trzy poziomy glin zwałowych o litotypach zlodowaceń środkowopolskich i dwie warstwy glin spływowych w osadach rzecznych, młodszych od tego interglacjału.
W bardzo ciekawym profilu Śniadowo, między osadami interglacjału mazowieckiego i starszego interglacjału mrągowskiego, leży glina zwałowa zlodowacenia? broku (jest to profil reperowy dla utworów tego "zimnego" okresu). Poniżej osadów starszego interglacjału zalegają trzy poziomy glin o litotypach zlodowaceń południowopolskich i jeden - najstarszego zlodowacenia narwi. Powyżej utworów interglacjału mazowieckiego autor stwierdził występowanie czterech poziomów glin o litotypach zlodowaceń środkowopolskich i jednego - o litotypie starszego stadiału zlodowacenia wisły.
W analizowanych profilach, w nawiązaniu do pozycji palinostratygraficznej osadów interglacjalnych i charakterystyki litotypów glin z centralnej części Pojezierza Mazurskiego (S. Lisicki, 1996, 1997), stwierdzono występowanie poziomów glin zwałowych o litotypach: A2 - zlodowacenia narwi, N1 i N2 - zlodowacenia nidy, S1 i S2 - zlodowacenia sanu, G - zlodowacenia wilgi, D - zlodowacenia? broku, C - zlodowacenia liwca, O1 i O2 - zlodowacenia odry, W1 i W2 - zlodowacenia warty, T - zlodowacenia? toruńskiego oraz B1 i B2 - zlodowacenia wisły.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14