Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Krystyna Milecka Zakład Paleoekologii Czwartorzędu Instytutu Badań Czwartorzędu UAM Poznań
Adam Wojciechowski Zakład Geologii i Paleogeografii Czwartorzędu Instytutu Badań Czwartorzędu UAM Poznań

Późny vistulian w osadach jeziornych rynny kórnicko-zaniemyskiej w świetle analizy pyłkowej
Zakrojone na szeroką skalę badania zmian paleoklimatycznych i paleohydrologicznych, obejmujących okres ostatnich dwunastu tysięcy lat, z całą pewnością nie byłyby pełne, gdyby nie zawierały analiz przyrodniczych umożliwiających odtworzenie szaty roślinnej okolicy. Osady biogeniczne zdeponowane na dnie jezior są nośnikami wszelkich informacji o ekosystemach funkcjonujących w otoczeniu danego stanowiska, wykorzystywanych przez analizę pyłkową. Jest ona jedną z metod dostarczających najpełniejszych danych na temat zmieniających się warunków środowiska oraz przemian klimatycznych i glebowych, a także stanowi niezbędny element interdyscyplinarnych badań przyrodniczych, geograficznych i humanistycznych.
Podczas prac geologicznych prowadzonych na obszarze rynny jezior kórnicko-zaniemyskich, realizowanych w ramach projektu KBN nr 6 P04E 045 08 Przyrodnicze i antropogeniczne uwarunkowania i skutki zmian paleohydrologicznych w środkowej Wielkopolsce w ciągu ostatnich 12,000 lat w świetle badań osadów jeziornych (Wojciechowski 1998), w licznych rdzeniach stwierdzono występowanie miąższych serii osadów późnovistuliańskich zalegających na dnie rynny. Unikalność zapisu litologicznego zwróciła uwagę na potrzebę szczegółowego opracowania paleobotanicznego tych osadów, tym bardziej, że miąższe serie późnoglacjalne zawierające flory dryasowe należą do rzadkości.
Z wielu rdzeni osadów rynny kórnicko-zaniemyskiej do szczegółowej analizy paleobotanicznej wytypowano profil oznaczony symbolem Ko66, pobrany w północnej części Jeziora Kórnickiego, w największym przegłębieniu osi rynny. Profil ten obejmuje 14 m serię osadów (od 2,5 do 16,5 m p.p.w.), w spągu których zalegają ponad metrowej miąższości osady późnoglacjalne. Analizie pyłkowej poddano 25 prób z głębokości 14,95-16,50 m p.p.w., obejmujących pełną sekwencję osadów późnego vistulianu oraz wczesnego holocenu. Tworzą je od spągu: popielato-szary mułek ilasty (16,45-16,50 m), oliwkowo-brązowa gytia detrytusowo-ilasta, laminowana (16,28-16,45 m), popielato-szary mułek ilasty, delikatnie laminowany (16,21-16,28 m), brunatno-czarna gytia ilasta, laminowana (16,10-16,21 m), brązowa gytia detrytusowo-ilasta (15,88-16,10 m) oraz intensywnie czarna gytia detrytusowo-wapienna, zalegająca na głębokości 14,95-15,88 m poniżej poziomu lustra wody.
Palinologiczna analiza diagramu pozwoliła na wydzielenie sześciu jednostek biostratygraficznych w postaci lokalnych poziomów pyłkowych (L PAZ), których nazwy pochodzą od dominujących typów pyłku określających charakter szaty roślinnej.
Roślinność böllingu reprezentowana jest przez luźne skupienia lasu sosnowego z domieszką brzozy. Ważna rolę odgrywały także zbiorowiska roślin światłożądnych z udziałem rokitnika, jałowca i wrzosowatych. Na siedliskach wilgotnych dominowały wierzby krzewiaste. Oziębienie klimatu na granicy bölling-starszy dryas spowodowało wycofanie sosnowo-brzozowych skupisk leśnych. Najważniejszą rolę odgrywały zbiorowiska zielne i krzewiaste z udziałem jałowca, rokitnika, bylicy, posłonka i komosowatych. Alleröd reprezentowany jest przez dwa poziomy pyłkowe, ze względu na zmieniający się charakter dominującej formacji roślinnej w tym czasie. Etap wcześniejszy związany jest z panowaniem lasów brzozowo-sosnowych. Stopniowe zmiany klimatyczne umożliwiły przeobrażenie oblicza skupisk allerödzkich w zbiorowiska z dominacją sosny i pomniejszym tylko udziałem brzozy. Rośliny światłolubne ustępowały wobec rosnącego zwarcia lasu i ograniczenia stanowisk otwartych z dużym dostępem światła. Ostatnie w postglacjale ochłodzenie młodszego dryasu umożliwiło tej grupie roślin ponowne rozprzestrzenienie kosztem ograniczenia powierzchni lasów sosnowo-brzozowych. Dwa ostatnie poziomy pyłkowe związane są już z początkiem holocenu i ilustrują przeobrażenia formacji leśnych pod wpływem ocieplenia klimatycznego. W lasy sosnowo-brzozowe wkraczają stopniowo drzewa liściaste stanowiące zapowiedź generalnej przebudowy drzewostanów.
Obraz przemian roślinności ilustrowany diagramem z osadów Jeziora Kórnickiego nie odbiega od obrazu prezentowanego przez opracowania innych stanowisk. Diagramy z obszaru środkowej Wielkopolski, podobnie jak analizowany diagram, charakteryzują wahania lesistości i rozprzestrzenienia roślin światłożądnych związane ze zmianami klimatycznymi. Ogólna charakterystyka przemian roślinności zgodna jest z syntezą regionalną obszaru jeziornego Polski północnej (Ralska-Jasiewiczowa, Latałowa 1996).

Literatura
Ralska-Jasiewiczowa M., Latałowa M., 1996. Poland. [W:] Palaeoecological events during the last 15,000 years. B.E. Berglund, H.J.B. Birks, M. Ralska-Jasiewiczowa, H.E. Right (eds), John Wiley & Sons Ltd., 403-472.
Wojciechowski, A., 1998. Przyrodnicze i antropogeniczne uwarunkowania i skutki zmian paleohydrologicznych w środkowej Wielkopolsce w ciągu ostatnich 12,000 lat w świetle badań osadów jeziornych. Raport końcowy projektu KBN nr 6 P04E 045 08., 1-119.


(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14