Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Grażyna Miotk-Szpiganowicz Katedra Geomorfologii i Geologii Czwartorzędu Uniwersytetu Gdańskiego, Gdynia
Ireneusz J. Olszak Katedra Geomorfologii i Geologii Czwartorzędu Uniwersytetu Gdańskiego, Gdynia
Urszula Kępińska Katedra Geomorfologii i Geologii Czwartorzędu Uniwersytetu Gdańskiego, Gdynia

Stratygrafia osadów późnoglacjalnych i holoceńskich w stanowisku Szary Dwór k/Krokowy
Stanowisko Szary Dwór położone jest w rejonie Krokowy, na pograniczu Niziny Karwieńskiej i Kępy Żarnowieckiej. Wzdłuż północnej krawędzi Kępy Żarnowieckiej ciągnie się wąski taras kemowy. Jest on zachodnim przedłużeniem Wału Sławoszyńskiego, który rozciąga się pomiędzy Kępą Ostrowską a Kępą Sławoszyńską i Żarnowiecką. Osady czwartorzędowe w Szarym Dworze zostały po raz pierwszy opisane przez B.Rosę ponad trzydzieści lat temu (Rosa 1963). Autor ten potraktował jednak te osady, jako osady wału brzegowego morza litorynowego. W świetle najnowszych badań taką interpretację należy odrzucić.
Prowadzone od kilku lat badania osadów budujących taras kemowy, wykazały iż mamy tu do czynienia zarówno z osadami późnoglacjalnymi jak też z nadbudowującymi je osadami holoceńskimi. W pierwszym etapie obiektem badań były osady holoceńskie a przede wszystkim występujące tu gleby kopalne (Miotk-Szpiganowicz, Olszak 1996). Podczas kolejnego etapu prac odsłonięto leżące poniżej osady kemowe. W ramach przeprowadzonych badań wykonano analizy sedymentologiczne, geochemiczne oraz palinologiczne.
Odsłonięte u podstawy ściany odkrywki osady kemowe to głównie piaski drobnoziarniste i mułki. Osady te zawierają znaczną ilość materiału organicznego. Organika występuje tu w postaci smug oraz w postaci rozproszonej. Wykonane analizy palinologiczne wykazały, że znaczna ilość ziarn pyłku roślin to redeponowany materiał trzeciorzędowy. W tej sytuacji należy przyjąć, że ziarna te pochodzą z rozmytych osadów trzeciorzędowych (mioceńskich) występujących kilkanaście kilometrów na wschód od Szarego Dworu, w rejonie Jastrzębiej Góry i Chłapowa. Osady miocenu występują tam ponad poziomem morza. Przykryte są one zaledwie kilkumetrową warstwą osadów czwartorzędowych, a w rozcięciach erozyjnych, w wielu miejscach występują na powierzchni terenu.
Osady kemowe reprezentują późny glacjał. Tworzyły się one podczas zaniku lądolodu fazy gardzieńskiej. Niestety, brak jest możliwości bezpośredniego datowania tych osadów. Wynika to z faktu dużej zawartości w nich redeponowanego materiału trzeciorzędowego.
Powyżej osadów kemowych zalega cienka warstwa osadów fluwialnych. Lokalnie, zamiast osadów fluwialnych, bezpośrednio na osadach kemowych zalegają osady o niewyraźnej strukturze. Są to osady sedymentowane podczas spływów grawitacyjnych z krawędzi wysoczyzny Kępy Żarnowieckiej.
Bezpośrednio na osadach fluwialnych i spływowych wykształciła się pokrywa glebowa. W odkrywce widoczne są co najmniej trzy poziomy gleb kopalnych. Dwa niższe zachowały się jedynie w formie szczątkowej. Widoczne są tylko ich poziomy wymywania. Górny poziom gleby kopalnej jest znacznie wyraźniejszy. Zachowały się tu wszystkie poziomy genetyczne typowe dla gleby bielicowej. Ten najwyższy poziom gleby kopalnej jest ciekawy z jeszcze jednego względu. W wielu miejscach przestaje on być glebą kopalną i przechodzi bezpośrednio w glebę współczesną. Wiek węgielków drzewnych z najwyższej gleby kopalnej został określony metodą C-14 na 1000 lat B.P. Wyniki analiz palinologicznych wskazują na znacznie starszy wiek tej gleby.
Gleby kopalne w Szarym Dworze przykryte są piaskami eolicznymi. Z piasków tych zbudowane są niewielkie pagórki wydmowe (o wysokości nie przekraczającej 2 m). Biorąc pod uwagę wyżej przytoczoną datę C-14, należy przyjąć, że wydmy te tworzyły się w czasach nowożytnych.

Literatura
Miotk-Szpiganowicz G., Olszak I.J., 1996. Wstępne wyniki badań bielicy kopalnej w stanowisku Szary Dwór koło Krokowej. Biul. P.I.G. 373, Warszawa; 117-124.
Rosa B., 1963. O rozwoju morfologicznym wybrzeża Polski w świetle dawnych form brzegowych. Stud. Soc. Scien. Tor., sectio C, vol.V.


(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14