Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Grzegorz Rachlewicz Zakład Geologii Glacjalnej Instytutu Badań Czwartorzędu UAM Poznań

Morfologia ziarn mineralnych osadów glacjalnych zachodniego wybrzeża Zatoki Admiralicji, Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe
Osady środowiska glacjalnego obszarów współcześnie zlodowaconych wykazują bardzo duże zróżnicowanie w zakresie obróbki i obtoczenia materiału mineralnego. Detrytus skalny transportowany przez lód posiada zarówno cechy innych środowisk depozycyjnych, które zostały pokryte lodem lodowcowym jak i kształt jego ziarn zostaje modyfikowany w transporcie glacjalnym (Karczewski, Wiśniewski 1979).
Badania prowadzono w czasie trwania XV Wyprawy Antarktycznej Instytutu Ekologii PAN w latach 1990-92, w obrębie stref marginalnych lodowców zachodniego wybrzeża Zatoki Admiralicji, spływających z lodowej Kopuły Warszawy. W związku z budową geologiczną badanego obszaru (Birkenmajer 1980), na którą składają się trzeciorzędowe formacje porfirowych andezytów oraz afanitowych bazaltów, przy incydentalnym występowaniu ziarn kwarcu w osadach, do analiz graniformametrycznych (Krygowski 1964) wybrano na poziomie frakcji 0,8-1,6 mm łatwo dające się odróżnić po czarnej barwie niezwietrzałe ziarna bazaltowe. Mikroskopowej analizie wizualnej, ze względu na możliwości techniczne, poddano nierozdzieloną frakcję cząstek o wielkości poniżej 100u.
W wyróżnionych przez autora litofacjach osadów glacjalnych (Rachlewicz 1998) pogrupowanych w ramach środowisk subglacjalnego, supraglacjalnego, terminoglacjalnego i proglacjalnego, analiza cech morfologicznych ziarn mineralnych pozwoliła przede wszystkim na stwierdzenie powiązania obrazu histogramów obróbki oraz wskaźników obtoczenia z lokalizacją przekroczonych w fazie transgresji obszarów występowania pokryw o odmiennej genezie. Szczególnie charakterystyczna jest zawartość w osadach morenowych dobrze obtoczonych ziarn różnej wielkości, które należy wiązać z wcześniejszą działalnością procesów litoralnych w okresach recesji zlodowacenia i podwyższonego poziomu morza (Birkenmajer 1981). Przy dominującej roli transportu dennomorenowego (Rachlewicz 1996) wyraźnie odbiegającymi od innych są osady pokryw supraglacjalnych zasilanych w materiał mineralny przez ściany skalne masywów oaz brzegowych i nunataków. Znajduje to swoje odzwierciedlenie zarówno w ich grubookruchowym charakterze jak i słabej obróbce. Krótki transport glacjalny i bardzo ograniczone oddziaływanie skoncentrowanego spływu wód roztopowych nie wpływa znacząco na przekształcanie pierwotnego kształtu powierzchni ziarnowych, aczkolwiek w następstwie działania tych procesów dochodzi do istotnego przemieszania osadu na drodze jego wielokrotnej redepozycji.

Literatura
Birkenmajer K., 1980: Geology of Admiralty Bay, King George Island (South Shetland Islands, Antarctica). Polish Polar Res., 1(1), 29-54.
Karczewski A., Wiśniewski E., 1979: Granulometric analysis of sediments from the marginal zone of the Werenskjold glacier, SW Spitsbergen. Quaest. Geogr., 5, 35-54.
Krygowski B., 1964: Graniformametria mechaniczna, teoria, zastosowanie. PTPN Prace Kom. Geogr.-Geol., t. 2, z. 4, 112 s.
Rachlewicz G., 1996: Zmienność facjalna osadów przedpola lodowca Ekologii - Wyspa Króla Jerzego - Szetlandy Południowe (Sum.: Lithofacies variability at the forefield of Ecology Glacier, King George Island, South Shetlands). [W:] Andrzej Kostrzewski (Red.) Geneza, Litologia i Stratygrafia Osadów Czwartorzędowych, Tom II. Wyd. Nauk. UAM Poznań, Seria Geogr., Nr 57, 249-262.
Rachlewicz G., 1998: Rozwój rzeźby glacjalnej zachodniego wybrzeża Zatoki Admiralicji, Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe w okresie postatlantyckim. Maszynopis pracy doktorskiej, 213 s.


(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14