|
Osady środowiska glacjalnego obszarów współcześnie zlodowaconych wykazują bardzo duże zróżnicowanie w zakresie obróbki i obtoczenia materiału mineralnego. Detrytus skalny transportowany przez lód posiada zarówno cechy innych środowisk depozycyjnych, które zostały pokryte lodem lodowcowym jak i kształt jego ziarn zostaje modyfikowany w transporcie glacjalnym (Karczewski, Wiśniewski 1979).
Badania prowadzono w czasie trwania XV Wyprawy Antarktycznej Instytutu Ekologii PAN w latach 1990-92, w obrębie stref marginalnych lodowców zachodniego wybrzeża Zatoki Admiralicji, spływających z lodowej Kopuły Warszawy. W związku z budową geologiczną badanego obszaru (Birkenmajer 1980), na którą składają się trzeciorzędowe formacje porfirowych andezytów oraz afanitowych bazaltów, przy incydentalnym występowaniu ziarn kwarcu w osadach, do analiz graniformametrycznych (Krygowski 1964) wybrano na poziomie frakcji 0,8-1,6 mm łatwo dające się odróżnić po czarnej barwie niezwietrzałe ziarna bazaltowe. Mikroskopowej analizie wizualnej, ze względu na możliwości techniczne, poddano nierozdzieloną frakcję cząstek o wielkości poniżej 100u.
W wyróżnionych przez autora litofacjach osadów glacjalnych (Rachlewicz 1998) pogrupowanych w ramach środowisk subglacjalnego, supraglacjalnego, terminoglacjalnego i proglacjalnego, analiza cech morfologicznych ziarn mineralnych pozwoliła przede wszystkim na stwierdzenie powiązania obrazu histogramów obróbki oraz wskaźników obtoczenia z lokalizacją przekroczonych w fazie transgresji obszarów występowania pokryw o odmiennej genezie. Szczególnie charakterystyczna jest zawartość w osadach morenowych dobrze obtoczonych ziarn różnej wielkości, które należy wiązać z wcześniejszą działalnością procesów litoralnych w okresach recesji zlodowacenia i podwyższonego poziomu morza (Birkenmajer 1981). Przy dominującej roli transportu dennomorenowego (Rachlewicz 1996) wyraźnie odbiegającymi od innych są osady pokryw supraglacjalnych zasilanych w materiał mineralny przez ściany skalne masywów oaz brzegowych i nunataków. Znajduje to swoje odzwierciedlenie zarówno w ich grubookruchowym charakterze jak i słabej obróbce. Krótki transport glacjalny i bardzo ograniczone oddziaływanie skoncentrowanego spływu wód roztopowych nie wpływa znacząco na przekształcanie pierwotnego kształtu powierzchni ziarnowych, aczkolwiek w następstwie działania tych procesów dochodzi do istotnego przemieszania osadu na drodze jego wielokrotnej redepozycji.
Literatura
Birkenmajer K., 1980: Geology of Admiralty Bay, King George Island (South Shetland Islands, Antarctica). Polish Polar Res., 1(1), 29-54.
Karczewski A., Wiśniewski E., 1979: Granulometric analysis of sediments from the marginal zone of the Werenskjold glacier, SW Spitsbergen. Quaest. Geogr., 5, 35-54.
Krygowski B., 1964: Graniformametria mechaniczna, teoria, zastosowanie. PTPN Prace Kom. Geogr.-Geol., t. 2, z. 4, 112 s.
Rachlewicz G., 1996: Zmienność facjalna osadów przedpola lodowca Ekologii - Wyspa Króla Jerzego - Szetlandy Południowe (Sum.: Lithofacies variability at the forefield of Ecology Glacier, King George Island, South Shetlands). [W:] Andrzej Kostrzewski (Red.) Geneza, Litologia i Stratygrafia Osadów Czwartorzędowych, Tom II. Wyd. Nauk. UAM Poznań, Seria Geogr., Nr 57, 249-262.
Rachlewicz G., 1998: Rozwój rzeźby glacjalnej zachodniego wybrzeża Zatoki Admiralicji, Wyspa Króla Jerzego, Szetlandy Południowe w okresie postatlantyckim. Maszynopis pracy doktorskiej, 213 s.
|