Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Hanna Ruszczyńska-Szenajch Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa

Zróżnicowanie strukturalne glin z odłożenia w zależności od procesów depozycji
Omawiany problem jest także przedmiotem referatu autorki na międzynarodowym sympozjum Glacial Geology at the Baltic Sea Coast in Northern Poland, September 1998. Stanowi on rozwinięcie zagadnienia, mieszczącego się w szerszym (podsumowującym) opracowaniu (H. Ruszczyńska-Szenajch, w druku).
Autorka wyróżnia dwa rodzaje glin z odłożenia, będące rezultatem odmiennych procesów depozycji (Ruszczyńska-Szenajch, 1983): glinę twardego odkładania i glinę miękkiego odkładania.
Jako twarde odkładanie (hard lodgement) określa się depozycję gliny, spowodowaną głównie przez silne tarcie o podłoże materiału skalnego, transportowanego w dolnej części sunącego lodu. Proces ten odpowiada klasycznemu lodgement, znanemu od szeregu lat i udokumentowanemu także we współczesnych środowiskach glacjalnych (np. Boulton 1975). Plejstoceńskie gliny twardego odkładania na obszarze Polskiego Niżu charakteryzuje często struktura warstwowa, tzn. warstwy gliny masywnej (homogenicznej) są oddzielone powierzchniami oddzielności, którym w wielu miejscach towarzyszą cienkie warstewki masywnego ("bezstrukturalnego") piasku. Grubości warstw gliny masywnej wahają się od kilku centymetrów do około jednego metra lub więcej. Powierzchnie oddzielności pomiędzy warstwami gliny interpretowane są (Ruszczyńska-Szenajch 1983) jako przerwy w depozycji spowodowane zaostrzaniem subglacjalnego reżimu termicznego.
Proces miękkiego odkładania (soft lodgement) charakteryzuje się wytapianiem materiału z dolnej części posuwającego się lodowca, przy minimalnym udziale tarcia, a głównie na skutek pozytywnych warunków termicznych. Warunki takie przyczyniają się także do znacznego nawodnienia środowiska subglacjalnego. Rezultatem tego procesu są gliny z zaburzeniami plastycznymi o różnej skali wielkości, obejmującymi zarówno masę gliny, jak i wkłady materiału podłoża w glinie. Istotnym procesem we włączaniu materiału z podłoża do aktualnie tworzonej gliny jest diapiryzm (Ruszczyńska-Szenajch 1976). Istnieje on tam, gdzie świeżo akumulowana i znacznie nawodniona glina tworzy niestateczny układ gęstościowy z również nawodnionym, miękkim podłożem.
Struktura obu rodzajów glin jest omówiona w referacie na przykładach odsłonięć ilustrowanych fotografiami. Autorka nawiązuje również do dyskusji z ostatnich lat, dotyczącej terminologii i procesów depozycji glin subglacjalnych (Hart and Boulton 1991).

Literatura
Boulton, G.S. 1975: Processes and patterns of subglacial sedimentation: a theoretical approach. In Wright, A.E. & Moseley F., (eds.): Ice Ages: Ancient and Modern, 7-42. Geological Journal Special Issue 6. Liverpool.
Hart, J.K. & Boulton G.S. 1991: The interrelation of glaciotectonic and glaciodepositional processes within the glacial environment. Quaternary Science Reviews 10, 335-350.
Ruszczyńska-Szenajch, H. 1976: Glacitektoniczne depresje i kry lodowcowe na tle budowy geologicznej południowo-wschodniego Mazowsza i południowego Podlasia (Glacitectonic depressions and glacial rafts in mid-eastern Poland). Studia Geologica Polonica 50, 1-106. Warszawa.
Ruszczyńska-Szenajch, H. 1983: Lodgement tills and syndepositional glacitectonic processes related to subglacial thermal and hydrologic conditions. In Evenson, E.B. & Schlüchter, Ch. (eds.): Tills and Related Deposits, 113-117. A.A. Balkema, Rotterdam.
Ruszczyńska-Szenajch, H. w druku: Struktura glin lodowcowych jako istotny wskaźnik ich genezy. W: Mycielska-Dowgiałło (Red.): Struktury Sedymentacyjne i Postsedymentacyjne w Osadach Czwartorzędowych i Ich Znaczenie Diagnostyczne; Uniwersytet Warszawski, Warszawa.


(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14