Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Wojciech Stankowski Instytut Geologii UAM Poznań

Stratygraficzna kompletność serii czwartorzędowej na przykładzie wschodniej Wielkopolski (założenia teoretyczne i zapis geologiczny)
Na obszarze Niżu Polskiego, w tym także w Wielkopolsce, ma miejsce wielka różnorodność miąższości serii czwartorzędowej. W pewnych obszarach na trzeciorzędowym, a sporadycznie także na mezozoicznym podłożu występuje zaledwie kilkudziesięciocentymetrowa warstwa osadów czwartorzędowych. W takich przypadkach są to zwykle osady ostatniego na danym obszarze zlodowacenia. Wynika to z czwartorzędowej tektonicznej aktywności podłoża, procesów denudacyjnych i egzaracji lądolodów. Jednak z reguły miąższość czwartorzędu bywa znaczna, bądź bardzo duża, a w jej obrębie mieszczą się różnowiekowe serie, o zmiennej stratygraficznej kompletności.
W budowie geologicznej czwartorzędu i jego podłoża w Wielkopolsce zaznacza się różnowiekowość struktur glacitektonicznych, występujących niejednokrotnie w "piętrowym" usytuowaniu.
Na Niżu, tj. w podstawowej strefie plejstoceńskiej akumulacji, występują znaczące serie glacjalne wczesnego plejstocenu, będące efektem akumulacji redeponowanych przez lód lodowcowy pokryw zwietrzelinowych i pokryw osadowych wieku późnotrzeciorzędowego oraz preglacjalnego.
Wczesnoplejstoceńskie, bardzo miąższe osady glacjalne nie mogły ulec całkowitemu zdenudowaniu podczas interglacjału wielkiego. Wydaje się to tym bardziej oczywiste, że jak dotąd nie udokumentowano odpowiednio objętościowych osadów korelatnych, ekwiwalentnych pokrywom glacjalnym sprzed interglacjału wielkiego. Ciągle obecne w literaturze poglądy, że we Wschodniej Wielkopolsce praktycznie nie ma serii wczesnoplejstoceńskich, wynikają z braku skutecznych litostratygraficznych metod badawczych osadów mineralnych oraz odkrycia i pełnego udokumentowania liczniejszych stanowisk osadów fitogenicznych starszych od interglacjału eemskiego.
Tysiące przeanalizowanych wierceń, a przede wszystkim kilkuletnie kartowanie rozległych odkrywek Kopalni Węgla Brunatnego "Konin", sięgających spągu warstw węgli brunatnych, umożliwiło poznanie budowy i stratygrafii serii czwartorzędowej. W jej obrębie można wyróżnić piaszczyste osady preglacjalne i cztery podstawowe glacjalne jednostki stratygraficzne - glacjału najstarszego, glacjału południowopolskiego, glacjału środkowopolskiego, glacjału północnopolskiego. Na jednostki te składają się sekwencje jedno- lub wielowarstwowych glin morenowych oraz residuów kamienistych oddzielonych osadami wodnolodowcowymi, rzecznymi, jeziornymi i bagienno-torfowymi, a także powierzchniami niezgodności. Organiczne osady interglacjalne reprezentowane są przez często występujące torfy i gytie wieku eemskiego oraz sporadycznie stwierdzane serie interglacjału wielkiego.
Rezultaty przeprowadzonych we Wschodniej Wielkopolsce badań terenowych oraz przyjęte założenia teoretyczne, o niewspółmiernie większej dostępności materiału detrytycznego na początku czwartorzędu niż w późniejszych jego fazach, a także braku możliwości całkowitego zdenudowania serii sprzed interglacjału wielkiego okazały się zgodne.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14