Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Hanna Winter Państwowy Instytut Geologiczny Warszawa

Nowe stanowisko interglacjału augustowskiego w Polsce północno-wschodniej
W profilu wiertniczym z Kalejt /zachodnia część Puszczy Augustowskiej/ stwierdzono osady mułkowato-ilaste z substancją humusową i skorupami mięczaków przewartswiane piaskami mułkowatymi, których miąższość wynosiła ok. 22m. Osady te zostały objęte badaniami palinologicznymi.
W diagramie pyłkowym z Kalejt zostało wyróżnionych pięć okresów klimatycznych trzy chłodne i dwa ciepłe. Pierwszy chłodny okres klimatyczny charakteryzuje się zdecydowaną przewagą pyłku roślin zielnych dochodzącą do 78%. Wśród NAP dominuje pyłek Cyperaceae, któremu towarzyszy pyłek Artemisia, Gramineae i Chenopodiaceae. Tego typu spektra pyłkowe można odnieść do późnego glacjału.
Wzrost wartości pyłku Pinus powyżej 40%, pojawienie się pyłku Picea, Betula i Alnus oraz spadek wartości pyłku roślin wyznacza początek drugiego, ciepłego okresu klimatycznego. Panujące początkowo lasy borealne wzbogacały się o ciepłolubne drzewa liściaste: dąb (Quercus), wiąz (Ulmus), lipę (Tilia), a także leszczynę (Corylus). Pojedynczo pojawia się pyłek Juglans, Pterocarya i Tsuga. Wzrost udziału taksonów ciepłolubnych wskazuje na przeobrażanie się lasów borealnych w lasy mieszane z udziałem sosny, dębu i lipy oraz leszczyny i cisa (Taxus) w podszyciu na terenach suchych. Tereny wilgotne porośnięte były przez lasy z olchą, świerkiem, wiązem i jesionem (Fraxinus). Tego typu roślinność wskazuje na panowanie klimatu umiarkowanego.
Roślinność schyłku drugiego, ciepłego okresu jest nadal roślinnością leśną, ale w lasach zdecydowanie spada udział dębu (Quercus), wiązu (Ulmus), lipy (Tilia) i leszczyny (Corylus), a zwiększa się udział olchy (Alnus), świerka (Picea), brzozy (Betula), a także modrzewia (Larix). Następuje powrót lasów borealnych ze zwiększonym udziałem świerka i licznym modrzewiem.
W trzecim, chłodnym okresie klimatycznym następuje wyraźny wzrost udziału roślin zielnych i brzozy (Betula). Bylice (Artemisia) osiągają maksimum występowania - 14%. Liczne są trawy (Gramineae) i Chenopodiaceae. Początkowo wysoki udział pyłku NAP świadczy o występowaniu otwartych przestrzeni porośniętych przez roślinnośc o charakterze chłodnego stepu. Wzrastające stopniowo wartości brzozy /maksymalnie ok. 40%/ i spadek wartości NAP dowodzą rozwoju lasów sosnowo-brzozowych.
W następnym, ciepłym okresie klimatycznym wyraźnie zmienia się charakter roślinności. Następuje rozwój lasów sosnowych o czym świadczy wzrost wartości pyłku sosny (Pinus). Później następuje panowanie zwartego lasu ze zdecydowaną przewagą drzew liściastych olchy (Alnus), dębu (Quercus), graba (Carpinus), wiązu (Ulmus) i leszczyną (Corylus), Ligustrum, Sambucus, Viburnum. Notowane jest również występowanie taksonów ciepłolubnych Carya i Juglans, a z roślin wodnych Azolla, Salvinia i Trapa. Tego typu charakter roślinności wskazuje na panowanie klimatu umiarkowanego.
Schyłek omawianego okresu cechuje się zmianami roślinności. Spadający udział pyłku ciepłolubnych drzew liściastych dębu, wiązu, graba i lipy oraz olchy i leszczyny, a także wzrost wartości pyłku sosny i świerka świadczy o zmianach zachodzących w lasach. Mieszane lasy liściaste przeobrażają się w lasy sosnowo-świerkowe z modrzewiem z niewielkim udziałem drzew liściastych, głównie olchy i wiązu. W zbiorniku wodnym nadal występują Azolla, Salvinia i Trapa.
Zmiany roślinności zachodzące w piątym, chłodnym okresie klimatycznym związane są z rozluźnieniem lasów mających obecnie charakter lasów sosnowo-brzozowych z niewielką domieszką świerka i olchy na terenach wilgotnych i pojawieniem się roślinności zielnej związanej z otwartymi przestrzeniami reprezentowanej głównie przez turzycowate (Cyperaceae), trawy (Gramineae), bylice (Artemisia) i Chenopodiaceae. Ze względu na charakter roślinności ten okres klimatyczny wiąże się z wczesnym glacjałem.
Zarejestrowana w profilu Kalejty sukcesja pyłkowa jest swoim charakterem jest bardzo zbliżona do augustowskiej sukcesji pyłkowej charakteryzującej piętro augustowskie zarejestrowanej w stanowisku Szczebra. Augustowska sukcesja pyłkowa charakteryzuje się podziałem na dwa okresy ciepłe i dwa chłodne. W I okresie ciepłym /starszym/ wyróżnionym w profilu Szczebra panują lasy sosnowo-brzozowe z niewielką domieszką olszy i ciepłolubnych drzew liściastych, podczas gdy w II okresie ciepłym /młodszym/ dochodzi do panowania lasów liściastych z olszą, dębem,wiązem i grabem oraz z udziałem Juglans, Carya, Celtis,Tsuga, Azolla filiculoides i Salvinia.
Porównując sukcesję pyłkową z Kalejt z sukcesją pyłkową ze Szczebry należy stwierdzić daleko idące podobieństwo tych sukcesji pyłkowych przy istniejących różnicach. W diagramie pyłkowym z Kalejt wyraźnie zarejestrowane jest ocieplenie klimatyczne wyrażające się stosunkowo wysokimi wartościami pyłku dębu (Quercus), wiązu (Ulmus), lipy (Tilia) i leszczyny (Corylus), którego brak jest w profilu ze Szczebry.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14