Streszczenia
referatów
i posterów

Instytut Badań Czwartorzędu
Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza
Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich Komisja Badań Czwartorzędu
Polskiej Akademii Nauk
III Seminarium
GENEZA, LITOLOGIA I STRATYGRAFIA UTWORÓW CZWARTORZĘDOWYCH
w 20 rocznicę śmierci PROFESORA BOGUMIŁA KRYGOWSKIEGO

Andrzej Witt Instytut Badań Czwartorzędu UAM Poznań

Wpływ makroszczątków roślinnych na wykształcenie fluwialnych form korytowych w Wielkopolsce Północnej
Zlewnie małych dopływów Warty między Obornikami i Wronkami (głównie Kończaka, Smolnicy i Samicy) cechuje silne zalesienie, co sprzyja intensywnej dostawie grubszego detritusu roślinnego do koryt rzecznych. Obserwacje dolinek tych rzek, towarzyszące kartowaniu geomorfologicznemu ich koryt, wykazały, że głównymi źródłami tego materiału są obumarłe części drzew porastających strefę przykorytową, fragmenty drzew i krzewów, pochodzących z podciętych erozyjnie brzegów rzecznych, wiatrołomy oraz makroszczątki roślinne, związane z aktywnością bobrów. Na szczególną uwagę na rozpatrywanym terenie zasługuje to ostatnie źródło. Działalność bobrów, w szczególności ich zachowania budowlane, dostarcza fragmentów drewna w postaci świeżo ściętych gałęzi, pędów i okorowanych konarów o grubości do około 10 cm.
Detritus roślinny w korytach analizowanych rzek wykazuje zróżnicowaną koncentrację przestrzenną, która ma pierwszorzędny wpływ na modyfikację erozyjnych i akumulacyjnych efektów współczesnych procesów fluwialnych. Największą koncentrację wykazują makroszczątki roślinne włączone w obręb tam bobrowych i zatorów roślinnych. Lokalizacja tam bobrowych, które niekiedy tworzą systemy kaskadowe, nawiązuje w dużym stopniu do występowania odcinków bystrz w korytach, natomiast zatory roślinne wykształcają się przede wszystkim w ich odcinkach zakolowych o znacznych krzywiznach, bądź w miejscach względnie stabilnych przeszkód w ich dnach i brzegach, sprzyjających stopniowej akumulacji detritusu (strefy bruku erozyjnego, fragmenty systemów korzeniowych roślinności brzegowej itp.).
Podstawowe efekty morfologiczne, związane z obecnością tam bobrowych, obejmują: strome krawędzie brzegowe, ukształtowane wskutek przyspieszonej erozji bocznej w sąsiedztwie tzw. przelewów bocznych w obrębie tam, sieci kanałów, utworzone w strefach przykorytowych równin zalewowych po rozmyciu i zapadnięciu stropów przebiegających linijnie nor, odcinki agradacyjne den, powstałe w następstwie depozycji frakcji grubszych i mułów mineralnych i organicznych w obrębie stawów bobrowych (powyżej tam) oraz linijne bruzdy erozyjne w dnach wraz z towarzyszącymi wydłużonymi łachami środkowymi (poniżej tam). W zależności od usytuowania nurtu poniżej funkcjonującego przelewu w tamach podcięcia erozyjne brzegów przyjmują postać zatok brzegowych lub prostolinijnych krawędzi o długości dochodzącej do 6-krotnej średniej szerokości koryta. Łachy centralne, wzbudzone funkcjonowaniem tam, cechuje wyraźna dominacja osi podłużnych w stosunku do osi poprzecznej, osiągając współczynnik wydłużenia łach od 5 do 8.
Pozostałe wymienione nagromadzenia makroszczątków roślinnych przyczyniają się przede wszystkim do kształtowania form akumulacyjnych w strefach dystalnych przeszkód - tzw. cienie piaszczyste i piaszczysto-żwirowe, które w dalszej kolejności przeobrażają się w łachy śródkorytowe, często ustabilizowane jako małe kępy.

(c) 1998 Stowarzyszenie Geomorfologów Polskich
Ostatnia aktualizacja 1999.02.14